محمد حسن خان اعتماد السلطنه
10
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
وقت اول كسى كه در مسجد سپهسالار كه در طهران واقع و بجامع سلطان موسوم است به نماز جماعت ايستاد اين زاهد زمانه و عابد يگانه بود بشرحيكه در روزنامجات دولتى نكاشتهايم فوت او در اثناء حلّ و ترحال به سمت عتبات قدس تمثال در سال هزار و سيصد و سه روى داد طيّب اللّه ثراه شيخ مشكور مجتهد عرب مجاور نجف اشرف از اجلّهء فقهاء اهل البيت عليهم السّلام محسوب است در اوائل دولت بطهران امده و بحضور مبارك رسيده و گويند بعرض مواعظ و رقائق سرشك همايون از بينندهء حقايق جارى ساخت و در سال نهم از جلوس ابد مأنوس در حمّام دچار حمام كرديد رفع اللّه درجاته حاجّ سيّد اسد اللّه مجتهد اصفهانى حجّة الاسلام بن الحاج سيّد محمد باقر مجتهد شفتى رشتى حجّة الاسلام در فقاهت و اجتهاد و ورع و زهد و تقوى مسلّم مسلمين بود بنظم شعر نيز قدرتى داشت اب فرات را اين بزرگوار در نجف اشرف جارى ساخت چنان كه در ضمن اثار عمدهء اين عهد ابد مهد اشارت شد فوتش در سنهء يكهزار و دويست و نود هجرى بمرحلهء كرند از منازل راه عتبات ائمّهء عراق عرب عليهم السّلام روى داد اقا محمّد مهدى مجتهد اصفهانى خلف حاج محمّد ابراهيم كرباسى كه در فقه استدلالى مجلّدات بسيار پرداخته و حكيم قاانى را در مدح وى قصيدهء است غرّآء شيخ عبد الحسين طهرانى ملقّب بشيخ العراقين مجتهدى بسيار فاضل و بقبول عامّه نايل بود در دولت عثمانى نيز اعتبارى معتدّ به داشت ولات و حكام عراق عرب او را حرمتى عظيم مى نهادند بر اكثر تعميرات و تاسيسات عتبات عاليات از جانب اعليحضرت اقدس همايونى سمت مواظبت و مراقبت داشت مدرسه و مسجديكه از مال الوصايهء امير نظام اتابك اعظم ميرزا تقى خان در طهران ساخته دائر است و به اجتماع افاضل طلّاب عامر شكر اللّه مساعيه اقاخوند ملا اقاى مجتهد دربندى صاحب خزاين و اسرار الشّهاده و سعادات ناصرى و غيرها كه در شهرت و اعتبار و نفاذ امر و انتشار صيت و علوّ قدر تالى حضرت شيخ الكلّ حجة الأسلم حاج شيخ مرتضى الأنصارى قدّس اللّه سرّه العزيز كمان ميشد در حشمت و شكوه و مهابت و دليرى ميان ابناء سلسلهء علميّه امتيازى بيّن داشت از فرقهء بابيّه زخمى بر صورت شريفش بود بعد از چندين سال مجاورت مشاهد مقدّسهء عراق بدار الخلافه امد و مقدم مكرّمش بانواع تشريفات و احترامات پذيرفته شد در ايّام عشر اوّل محرّم هرساله بپاى منبر وى ازدحامى عجيب فراهم ميكرديد و در عاشوراء مخصوصا از وى عادات ديوساران در جوامع مواج از تعزيهداران بصدور مى رسيد بىاختيار عمّامه بر زمين ميكوفت و گريبان چاك ميزد و بر سر خاك ميريخت الغرض در حبّ اهل البيت عليهم السّلام رتبهء رفيع داشت و در تعصّب شريعت مقدسّه مقامى منيع فوت وى در سال يكهزار و دويست و هشتاد و شش هجرى در دار الخلافه طهران اتّفاق افتاد حاج مولى محمّد جعفر چالميدانى